Semantyka Asocjacyjna i Meta-informacyjna Teoria Centrów Uwagi (ASMIC)


    Założenia teoretyczne przyjęte w Semantyce Asocjacyjnej (AS) i Meta-informacyjnej Teorii Centrów Uwagi (MIC) pozwalają na spójne połączenie dwóch zagadnień, traktowanych dotychczas jako teoretycznie odrębne, współczesnej lingwistyki. Pierwsze z nich odnosi się do teorii struktur predykatywno–argumentowych modelujących relacje semantyczne wyrażane w językach naturalnych (często - niestety - nie rozróżniając wyraźnie między poziomami semantycznym a syntaktycznym). Drugie zaś dotyczy teorii struktury informacyjnej wypowiedzi (a więc sposobu hierarchizacji wypowiedzi na poziomie informacyjnym, jednak z pominięciem istotnych mechanizmów meta-informacyjnych, jakimi dysponują języki naturalne, konwencjonalnie uznawanych za mechanizmy „czysto” syntaktyczne).

  
 U podstaw obu teorii (AS i MIC) znajduje się poziom ontologiczny, przy jednoczesnym wyraźnym rozgraniczeniu pomiędzy ontologią (wspólną dla określonej grupy języków naturalnych o ile nie uniwersalną) a systemem semantycznym danego języka naturalnego. Opisane podejście teoretyczne może posłużyć za punkt wyjścia do studiów komparatystycznych (umożliwiających identyfikowanie zarówno podobnych jak i przeciwstawnych treści informacyjnych i meta-informacyjnych wyrażanych przez rozmaite formy morfologiczno-syntaktyczne w óżnych językach).


O przedmiocie semantyki asocjacyjnej (AS)

    Sytuacje semantyczne definiuje się jako schematy i ich realizacje, w skład których wchodzą: relacje, role i zakotwiczenia. Indywidualizację relacji nazywamy ramą, zaś indywidualizację roli i indywidualizację zakotwiczenia, odpowiednio uczestnikiem i nośnikem. Należy zaznaczyć, że ramy sytuacji semantycznych są cześciowo zamknięte na inkluzję i mogą być uporządkowane (stan < zdarzenie < proces zwykły < proces ziarnisty).
 
    Semantyka asocjacyjna wyróżnia kilka abstrakcyjnych poziomów ontologicznych. W miejsce pojęć takich, jak agentywny, obiektywny, doświadczający, itp. na poziomie najwyższym (meta-ontologicznym) wprowadza tzw. uogólnionych agentów, charakteryzujących się następującymi cechami (na najwyższym poziomie abstrakcji): (1) kontrola (autonomia): cel i feed-back; (2) emotywność (charakter): pragnienia i intencje, (3) typy epistemiczne (rozum): wierzenia i poznanie, (4) zdolność porozumiewania się (posiadanie języka): komunikacja werbalna i wizualna.

    W tym nowym
ujęciu zrówno role i kotwice interpretowane są jako n-krotki izomorficznych pojęć abstrakcyjnych. Role są zdefiniowane ontologicznie (referencyjnie) jako jedno-argumentowe relacje neutralne, aktywne i pasywne sytuacji semantycznych. W wyniku kombinacji ich asocjacyjnych realizacji, można wyodrębniać role pośrednie (narzędzie, środek czynności itp.). Oto kilka przykładów ról abstrakcyjnych : (1) rola aktywna (inicjator, kausator, enabler, benefaktor, wykonawca, źródło, inspirator itd.), (2) rola pasywna (terminator, affect, enabled, beneficjent, wykonany, pacjens, cel itd.), (3) rola pośrednia (mediator, instrument, zysk, środek, motor itd.).

    Ważne jest, że jeden i ten sam uczestnik może znaleźć się w więcej niż jednej roli sytuacji semantycznej definiowanej jako pakiet sytuacji łączonych. Należy także podkreślić, że rozróżniane są trzy następujące poziomy sytuacji semantycznych: poziom płytki, standardowy i głęboki. Podstawową charakterystyką poziomu płytkiego jest to, że na tym poziomie byty nieożywione (jakimi są figury w opozycji do agentów) zostają semantycznie zinterpretowane jako byty „ożywione”. Stąd też role aktywne, których uczestnikami są figury określa się jako Quasi-role (Q-role).



Podstawowe założenia Meta-informacyjnej Teorii Centrów Uwagi (MIC)

     Meta-informacja określa sposób uporządkowania informacji w wypowiedzi. Operacja porządkowania nielinearnych reprezentacji mająca na celu nadanie im formy tekstu (sekwencji wyrażeń językowych), polega na wyselekcjonowaniu przez mówiącego centrów uwagi, a tym samym na przypisaniu wartości meta-informacyjnych ("OLD" i/lub "NEW") określonym częściom wypowiedzi. Zatem termin „predykat” w świetle teorii MIC odnosi się do poziomu meta-informacyjnego.

    Zasadniczym pojęciem wprowadzonym jako termin techniczny jest Centrum Uwagi (CU). Dotyczy ono bezpośrednio meta-informacji w wypowiedzi.
CU globalne i lokalne wyróżnia się na trzech następujących poziomach:

    (a) podmiot i dopełnienie (w wypowiedzi podstawowej
)
    (b) topik i fokus (w
wypowiedzi rozszerzonej)
    (c) temat ogólny i szczegółowy w tekście (dialogu, dyskursie).

   
Do opisu wypowiedzi podstawowych i rozszerzonych meta-informacja jest bardziej stosowna niż informacja.


Publikacje -- Leksyk terminów -- Glossary of terms (PDF file)